مروری بر تولید، مصرف، تجارت جهانی و سیاستهای روز اتحادیه اروپا و ایالات متحده
بر اساس تازهترین برآورد وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) در ماه مه ۲۰۲۶، تولید جهانی شکر در سال بازاریابی ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۱۸۴٫۹ میلیون تن بر مبنای ارزش خام پیشبینی میشود؛ رقمی که نزدیک به ۱٫۲ میلیون تن کمتر از فصل قبل است. مصرف انسانی جهانی در همین دوره حدود ۱۸۰ میلیون تن، صادرات نزدیک به ۶۲٫۳ میلیون تن و ذخایر پایانی حدود ۴۴٫۴ میلیون تن برآورد شده است.
افت تولید در برزیل، اتحادیه اروپا، ایالات متحده و تایلند، با افزایش تولید هند تا حد زیادی جبران میشود؛ با این حال بازار همچنان به شرایط آبوهوایی، سیاستهای انرژی و تصمیمهای تجاری کشورهای بزرگ حساس است.
ترکیب تولید جهانی شکر
در ساختار فعلی بازار جهانی، حدود ۸۰ درصد شکر از نیشکر و نزدیک به ۲۰ درصد از چغندر قند تولید میشود. نیشکر عمدتاً در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری مانند برزیل، هند و تایلند کشت میشود، در حالی که تولید شکر چغندری در اتحادیه اروپا، روسیه و بخشهایی از ایالات متحده اهمیت بیشتری دارد.
این تفاوت جغرافیایی باعث شده ریسکهای اقلیمی و هزینههای انرژی در مناطق مختلف، اثر مستقیمی بر قیمت و عرضه جهانی داشته باشند.
در سال ۲۰۲۶/۲۷ برزیل با حدود ۴۲٫۵ میلیون تن تولید، همچنان بزرگترین تولیدکننده شکر جهان است. هند با ۳۳٫۶ میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد و پس از آن اتحادیه اروپا با حدود ۱۴٫۴ میلیون تن، چین با ۱۲٫۷ میلیون تن و تایلند با ۹٫۵ میلیون تن قرار میگیرند.
مجموع تولید این پنج بازیگر بخش بزرگی از عرضه جهانی را تشکیل میدهد.
بازیگران اصلی بازار جهانی
برزیل همچنان محور اصلی تجارت بینالمللی شکر است. USDA صادرات این کشور را در ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۳۳٫۶ میلیون تن پیشبینی کرده که بیش از نیمی از کل صادرات جهانی است.
با این حال تولید برزیل نسبت به فصل قبل حدود ۱٫۳ میلیون تن کاهش مییابد؛ زیرا انتظار میرود کارخانههای نیشکر سهم بیشتری از ماده اولیه را به تولید اتانول اختصاص دهند. افزایش سهم اتانول در بنزین برزیل از ۲۷ به ۳۰ درصد در سال ۲۰۲۵، انگیزه تولید سوخت را تقویت کرده و مستقیماً بر توازن شکر و اتانول اثر گذاشته است.
هند در مقابل، مهمترین عامل افزایش عرضه در میان تولیدکنندگان بزرگ است. تولید این کشور برای ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۳۳٫۶ میلیون تن پیشبینی شده که ۳٫۶ میلیون تن بیشتر از فصل قبل است.
بهبود ذخایر آب زیرزمینی پس از بارشهای موسمی متوالی، افزایش سطح زیرکشت و بهبود عملکرد مزارع از دلایل اصلی این رشد محسوب میشود.
صادرات هند نیز حدود ۳٫۶ میلیون تن برآورد شده، اما سیاست دولت این کشور همچنان بر حفظ تعادل بین منافع کشاورزان، کارخانهها و مصرفکنندگان داخلی استوار است و سهمیههای صادراتی میتواند با توجه به شرایط بازار تغییر کند.
تولید و صادرات بازیگران منتخب در ۲۰۲۶/۲۷
برزیل با تولید حدود ۴۲٫۵ میلیون تن و صادرات حدود ۳۳٫۶ میلیون تن، بزرگترین بازیگر صادراتی بازار است.
هند با تولید حدود ۳۳٫۶ میلیون تن و صادرات حدود ۳٫۶ میلیون تن، دومین تولیدکننده بزرگ جهان محسوب میشود.
اتحادیه اروپا حدود ۱۴٫۴ میلیون تن، چین حدود ۱۲٫۷ میلیون تن و تایلند حدود ۹٫۵ میلیون تن شکر تولید خواهند کرد.
اتحادیه اروپا؛ از نظام سهمیهای تا مدیریت بازار
ساختار سیاست شکر اتحادیه اروپا نسبت به دو دهه قبل تغییر اساسی کرده است. نظام سهمیه تولید شکر که از سال ۱۹۶۸ یکی از ارکان سیاست مشترک کشاورزی بود، در پایان سال بازاریابی ۲۰۱۶/۱۷ خاتمه یافت.
در نتیجه، تولیدکنندگان اروپایی دیگر با سقف سهمیه تولید مواجه نیستند و بازار بیش از گذشته با قیمتهای جهانی و رقابت بینالمللی ارتباط دارد.
با این حال بخش شکر همچنان در چارچوب سازمان مشترک بازارهای کشاورزی اتحادیه اروپا قرار دارد و ابزارهایی مانند حمایت درآمدی، حمایت اختیاری متصل به تولید، کمک ذخیرهسازی خصوصی و اقدامات مداخلهای در شرایط اختلال شدید بازار قابل استفاده است.
برای ۲۰۲۶/۲۷ تولید شکر اتحادیه اروپا حدود ۱۴٫۴ میلیون تن پیشبینی شده که نسبت به فصل قبل حدود ۱٫۲ میلیون تن کاهش دارد. USDA علت اصلی را کاهش سطح زیرکشت چغندر قند در شرایط قیمتهای ضعیفتر و هزینههای بالای نهادهها میداند.
واردات اتحادیه اروپا نیز به حدود ۲٫۵۵ میلیون تن افزایش مییابد، در حالی که صادرات آن به کمتر از ۰٫۹ میلیون تن کاهش مییابد.
در سال ۲۰۲۶ کمیسیون اروپا در واکنش به فشار بازار، استفاده از رژیم «پردازش درونمرزی» برای واردات شکر خام نیشکری با هدف تصفیه و تبدیل آن به شکر سفید را بهطور موقت محدود کرد.
هدف این اقدام کاهش فشار ناشی از واردات بدون حقوق گمرکی بر تولیدکنندگان داخلی و کمک به بازگشت تعادل بازار بود.
این تصمیم نشان میدهد که اگرچه دوره سهمیههای قدیمی پایان یافته، سیاست تجاری و ابزارهای حمایتی همچنان نقش مهمی در مدیریت بازار شکر اروپا دارند.
سیاست شکر در ایالات متحده
ایالات متحده نیز همچنان یکی از بازارهای بهشدت مدیریتشده شکر در جهان است. برنامه شکر آمریکا از ترکیبی از سهمیههای بازاریابی داخلی، سهمیههای تعرفهای واردات (TRQ)، تعرفههای بالا برای واردات مازاد بر سهمیه و سازوکارهای حمایت قیمتی استفاده میکند.
هدف اصلی این ساختار، حفظ درآمد تولیدکنندگان داخلی و جلوگیری از مازاد عرضهای است که میتواند قیمتهای داخلی را بهشدت کاهش دهد.
برنامه Feedstock Flexibility نیز در صورت وجود شکر مازاد، امکان هدایت بخشی از آن به تولید اتانول را فراهم میکند.
برای سال ۲۰۲۶/۲۷ تولید شکر آمریکا حدود ۸٫۰ میلیون تن و واردات نزدیک به ۳٫۰ میلیون تن پیشبینی شده است.
گزارش اوت ۲۰۲۶ USDA برای بازار داخلی آمریکا نیز نشان میدهد که عرضه کل شکر در سال مالی ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۱۴٫۴ میلیون تن کوتاه بر مبنای ارزش خام برآورد شده و نسبت ذخایر به مصرف نزدیک به ۱۴٫۸ درصد است.
واردات از مکزیک، سهمیههای تعرفهای و واردات با تعرفه بالا همچنان اجزای مهم تأمین بازار آمریکا هستند.
تجارت جهانی و جهت حرکت بازار
در ۲۰۲۶/۲۷ صادرات جهانی شکر حدود ۶۲٫۳ میلیون تن پیشبینی شده است.
برزیل با فاصله زیاد بزرگترین صادرکننده باقی میماند و پس از آن تایلند، استرالیا و هند قرار دارند.
در سمت واردات، چین با حدود ۵٫۴۵ میلیون تن بزرگترین واردکننده پیشبینیشده است؛ اندونزی، ایالات متحده، امارات متحده عربی و اتحادیه اروپا نیز از واردکنندگان عمده به شمار میروند.
عامل مهم در سال جاری آن است که توازن جهانی فقط به میزان برداشت محصول وابسته نیست.
در برزیل، نسبت تولید شکر به اتانول میتواند عرضه صادراتی را تغییر دهد؛ در هند، محدودیت یا آزادسازی صادرات تحت تأثیر سیاست داخلی قرار دارد؛ در اتحادیه اروپا، کاهش سطح زیرکشت و هزینه نهادهها بر تولید فشار وارد میکند؛ و در تایلند، کاهش سطح کشت میتواند صادرات را محدود کند.
بنابراین سیاست انرژی، تجارت، آبوهوا و هزینه تولید همزمان بر بازار جهانی اثر میگذارند.
ریسکهای مهم برای ادامه سال ۲۰۲۶
مهمترین متغیرهای قابل پیگیری در ادامه سال عبارتاند از شرایط آبوهوایی در برزیل، هند و تایلند؛ تصمیم کارخانههای برزیلی درباره سهم شکر و اتانول؛ سیاست صادراتی هند؛ روند کاهش یا افزایش سطح زیرکشت چغندر قند در اروپا؛ و تغییر سهمیههای وارداتی آمریکا.
هر تغییر جدی در این عوامل میتواند به سرعت بر قیمتهای جهانی، جریان تجارت و سطح ذخایر اثر بگذارد.
جمعبندی
بازار جهانی شکر در سال ۲۰۲۶/۲۷ بازاری بزرگتر و در عین حال پیچیدهتر از دو دهه قبل است.
تولید جهانی نزدیک به ۱۸۵ میلیون تن است و برزیل همچنان ستون اصلی صادرات جهان محسوب میشود، اما نقش هند، تایلند، چین و سیاستهای اتحادیه اروپا و آمریکا در شکلدادن به عرضه و تقاضا بسیار پررنگ است.
برخلاف سال ۲۰۰۴/۰۵ که بحث اصلی بر سهمیهها و یارانههای صادراتی اروپا متمرکز بود، امروز ترکیب سیاستهای تجاری، حمایت از کشاورزان، هزینه انرژی، تولید اتانول و ریسکهای اقلیمی تعیینکنندهتر شدهاند.
برآوردهای فعلی از کاهش اندک تولید جهانی در کنار رشد محدود مصرف خبر میدهند؛ بنابراین بازار در ۲۰۲۶ همچنان نسبت به هر شوک تولیدی یا سیاستی حساس خواهد بود.
منابع و یادداشت تحریری
این نسخه برای سال ۲۰۲۶ بازنویسی و بهروزرسانی شده است.
آمار جهانی و کشورها بر پایه گزارش «Sugar: World Markets and Trade» وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA Foreign Agricultural Service)، مه ۲۰۲۶، و دادههای تکمیلی «Sugar and Sweeteners Outlook» اداره تحقیقات اقتصادی USDA تا اوت ۲۰۲۶ تنظیم شده است.
اطلاعات سیاست شکر اتحادیه اروپا بر اساس صفحات رسمی کمیسیون اروپا درباره سیاست شکر، پایان نظام سهمیهای و اقدامات حمایتی سال ۲۰۲۶ تهیه شده است.
ارقام ۲۰۲۶/۲۷ ماهیت پیشبینی دارند و ممکن است در گزارشهای بعدی اصلاح شوند.